Hình thành vùng sản xuất lớn, tạo nền tảng chuỗi giá trị Những năm gần đây, tư duy sản xuất nông nghiệp của tỉnh Thanh Hóa đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, nông nghiệp địa phương đang từng bước phát triển theo hướng hàng hóa tập trung, quy mô lớn, ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ cao. Đây được xem là tiền đề quan trọng để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến, tiêu thụ và xây dựng các chuỗi giá trị khép kín.

Mô hình trồng cam sạch của hộ ông Nguyễn Văn Trọng phát triển mạnh mẽ, tạo sinh kế bền vững và góp phần giảm nghèo. 

Thực tiễn cho thấy, ở những địa phương làm tốt tích tụ, tập trung đất đai, hiệu quả sản xuất được nâng lên rõ rệt. Điển hình như xã Cẩm Tú, nơi đã tích tụ được hơn 165 ha đất nông nghiệp, tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất tập trung. Tại đây, những vùng cây ăn quả, lúa chất lượng cao và các mô hình trang trại tổng hợp ở Lương Thành, Cẩm Hoa, Liên Sơn, Bình Xuyên, Thái Bình, Thái Học đã giúp người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

Việc chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả sang cây màu, cây ăn quả mang lại giá trị cao gấp nhiều lần, đồng thời tạo nguồn thu ổn định cho các hộ dân tham gia mô hình. Không chỉ nâng cao thu nhập, tích tụ đất đai còn mở ra cơ hội cho những hộ có tư duy sản xuất hiện đại đầu tư quy mô lớn, làm nông nghiệp bài bản.

Từ chủ trương này, mô hình trồng cam sạch của ông Nguyễn Văn Trọng đã ra đời và phát triển mạnh mẽ. Mô hình không chỉ tạo sinh kế bền vững, thu hút lao động địa phương mà còn góp phần giảm nghèo lâu dài. Hiện nay, thu nhập bình quân đầu người của xã Cẩm Tú đạt gần 60 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 1,68%. Con số này cho thấy tích tụ đất đai thực sự trở thành động lực cho sự đổi thay toàn diện.

Cùng với trồng trọt, tỉnh cũng thu hút nhiều doanh nghiệp lớn đầu tư vào chăn nuôi theo hướng hiện đại như Newhope, DABACO, Tập đoàn Xuân Thiện, Tập đoàn TH, Mastergood (Hungary)… góp phần đưa nông sản Thanh Hóa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trịtrong nước và quốc tế.

Gỡ “nút thắt” tiêu thụ, đẩy mạnh chế biến và chuyển số

Theo phân tích của các đơn vị chuyên môn, thách thức lớn nhất để nông sản địa phương tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị chính là khâu tiêu thụ. Nhận thức rõ điều này, tỉnh và các Sở, ngành đã đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu với các thị trường lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh; đồng thời liên kết với nhiều hệ thống siêu thị lớn như Go!, WinMart, The City…

HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang mở rộng thị trường nghề nấu mật nhanh chóng trở thành nguồn thu chủ lực, tạo mô hình kinh tế tuần hoàn, giúp người dân thoát nghèo. 

Đặc biệt, ứng dụng công nghệ số và truy xuất nguồn gốc đang mở ra hướng đi mới. Nhiều sản phẩm nông sản đã được dán tem QR, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin về vùng trồng, quy trình sản xuất, qua đó tăng tính minh bạch và tạo dựng niềm tin. Anh Nguyễn Xuân Bình, Giám đốc Công ty TNHH hữu cơ Thiên Bảo (xã Lưu Vệ) cho biết, mỗi tháng công ty xuất ra thị trường từ 15-20 tấn ốc và các sản phẩm từ ốc nhồi. Nhờ đẩy mạnh chuyển đổi số, quảng bá trên các nền tảng thương mại điện tử, hiện có khoảng 50% sản lượng được tiêu thụ qua kênh online. 

Ở chiều ngược lại, nhiều nông dân và hợp tác xã đã chủ động tham gia chuỗi giá trị thông qua chế biến sâu. Trước năm 2022, ông Lê Văn Công, xã Kiên Thọ từng nhiều năm bấp bênh với nghề thu mua nông - lâm sản. Bước ngoặt đến khi ông chứng kiến mô hình trồng dưa vàng kim hoàng hậu - giống dưa cho lợi nhuận cao gấp nhiều lần trồng ngô, mía. Từ đó, ông mạnh dạn chuyển hướng, từng bước tham gia vào chuỗi sản xuất có giá trị cao hơn. 

Năm 2023, HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang, xã Điền Lư được thành lập, bà Ngô Thị Hương làm Giám đốc. Khi thị trường mở rộng, nghề nấu mật nhanh chóng trở thành nguồn thu chủ lực, doanh thu đạt khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm. Không dừng lại ở đó, HTX phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn: bọt mật làm thức ăn chăn nuôi, nước thải ủ phân, bã mía tái sử dụng làm chất đốt và men vi sinh. 

Khi chế biến mật đã ổn định, bà Hương tiếp tục giải bài toán đầu ra cho cây chuối - loại nông sản thường bị ép giá. HTX đầu tư công nghệ sấy, cho ra các sản phẩm chuối sấy giòn, chuối sấy dẻo lăn vừng và bột chuối xanh. Nguyên liệu được thu mua cao hơn thị trường 7.000 đồng/nải, giúp người dân yên tâm sản xuất. Hoạt động chế biến tạo việc làm cho 20 lao động, thu nhập 6-12 triệu đồng/tháng, góp phần giữ lao động ở lại quê hương.

Tính đến tháng 12 năm 2025, toàn tỉnh đã xây dựng được 1.478 chuỗi giá trị trong trồng trọt, 269 chuỗi trong chăn nuôi và hàng chục chuỗi ở lâm nghiệp, thủy sản. Dù còn nhiều việc phải làm, song khi các mắt xích từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ được kết nối chặt chẽ, nông sản xứ Thanh đang từng bước vươn xa, hướng tới sự thịnh vượng bền vững cho người nông dân.